Cuntrasts
![]() | |
ILS CUNTRASTS dal RTR porschan mintg'emna infurmaziuns pli vastas e profundas davart in tema principal.
Tge èn ILS CUNTRASTS?
Mintga dumengia a las 17.30 uras emetta la Televisiun Rumantscha ILS CUNTRASTS. Ils aspectaturs vegnan confruntads cun tematicas fitg differentas. Tar intginas emissiuns chatt'ins era ina curta descripziun, uschia ch'ins sa adina tge ch'ILS CUNTRASTS tractan mintg'emna.
Tge èn ILS CUNTRASTS?
Mintga dumengia a las 17.30 uras emetta la Televisiun Rumantscha ILS CUNTRASTS. Ils aspectaturs vegnan confruntads cun tematicas fitg differentas. Tar intginas emissiuns chatt'ins era ina curta descripziun, uschia ch'ins sa adina tge ch'ILS CUNTRASTS tractan mintg'emna.
Nua sa chattan questas emissiuns?
Sin la pagina dal radio e da la televisiun rumantscha RTR èn tut questas emissiuns archivadas.
Forsa chattais Vus ina tematica u l'autra che è adattada per Voss'instrucziun.
Contribuziuns Cuntrasts 2008
Sin la pagina dal radio e da la televisiun rumantscha RTR èn tut questas emissiuns archivadas.
Forsa chattais Vus ina tematica u l'autra che è adattada per Voss'instrucziun.
![]() | Santiago de Compostela - quai è ina citad en il nord da la Spagna - datiers dals cunfins cun il Portugal. Bunamain a la fin dal mund, schevan ils umens da Degen ch'eran ids avant 300 onns a pe da la Lumnezia enfin a Santiago. Uss è puspè in da Degen sa mess sin viadi: il giuven Roman Weishaupt. |
![]() | Eveline Widmer-Schlumpf è la quarta persuna or dal Grischun ch'è elegida en il cussegl federal: Simon Bavier (en uffizi 1878-1883), Felix Calonder (1913-1920), Leon Schlumpf (1979-1987). La Televisiun Rumantscha mussa la cronologia da questa elecziun. |
![]() | En la secunda part mussain en emprima lingia la derivanza dals emigrants. Gion Tschuor ha er visità anteriurs emigrants talians ch'èn puspè turnads a chasa en Calabria. Da la riva al glatscher - ni oz pia dal glatscher puspè enavos a la riva. |
![]() | Palaia, Ivani, Raimondo, tut schlattainas talianas che nus legiain oz en il cudesch da telefon Svizzer e Grischun. Cumenzà ha la pli gronda emigraziun taliana avant 50 onns. Sin il zenit da la conjunctura auta, l'onn 1973 lavuravan passa ½ milliun Talians en Svizra, da quels 35'000 en il Grischun. |
![]() | Ina chanzun rumantscha vegliandra dechanta la Sontga Margriata, la diala d'alp che n'è tuttavia betg sontga. Ella è plitost il simbol per ina vita en armonia cun la natira. Perquai ch'in pitschen paster tradescha ses misteri, svanescha la diala al pass dal Cunclas (GR), e quai per adina. |
![]() | Oriund da Pigniu e creschì si en in ravugl d'ina gronda famiglia cun interess particulars per la cultura e per la politica ha Arnold Spescha fatg ina carriera briglianta sco scolast e musicist. El ha instruì a la Scola chantunala e qua tras influenzà en il bun senn dal pled generaziuns e generaziuns. |
![]() | Il Pass dal Lucmagn è la pli bassa transversala dal nord al sid en las alps. El collia il Tessin cun il Grischun, la Val dal Blegn cun la Surselva. Ils Blegnais ed ils Sursilvans han adina fatg commerzi in cun l'auter, els èn sa dispitads e cumbattids, ed adina puspè sa cunvegnids. |
![]() | Suenter 9 onns da construcziun ed ina bler pli lunga fasa da decisiun, vegn il sviament da Flem surdà al traffic. Per ils da Flem ina raschun dubla da far festa: ina giada pervi dals dis da las portas avertas da venderdi e sonda e lura pervi dal temp senza traffic da transit. |
![]() | Ils 26 da settember, vers la fin da la chatscha, è mort il chatschader Cla Famos en la vegliadetgna dad 83 onns. Cla Famos era um d'affars, hotelier, cuntrabandier, chatschader ed inventader da l'Acla da Fans (affar en la zona senza dazi). In tip original, senza dubi, in unicum, conuschent en tut l'Engiadina bassa sco Cla da Foggia. |
![]() | Far politica vul en emprima lingia dir: avair buns arguments per persvader votantas e votants. Ils buns arguments ston vegnir accumpagnads da las acziuns che correspundan a quai che vegn ditg. Quai numn'ins vardaivladad e consequenza. |
![]() | Ussa traglischa ella puspè en nova glischur: la catedrala da Cuira. Durant set onns è ella vegnida restaurada. Dumengia, ils 7 d'october è la festa da ventschida. In film da Bertilla Giossi. |
![]() | Per ils ins èn els d'interess puramain istoric ed astrologic, auters vesan en els ensainas d'in mund magic e passà - ils menhirs sin la Mutta da Falera. Avant passa 3000 onns èn quels craps preistorics vegnids erigids sin quai crest ed els dattan a nus oz blers ligns da schliar. |
![]() | El è in dals gronds da sia branscha; in manader dad in'interpresa mundiala. Da Basilea anora maina el ses imperi ed è responsabel per 100'000 persunas che lavuran per Novartis. Daniel Vasella, naschì e creschì si a Friburg, è in Grischun cun ragischs grischunas. |
![]() | "La Musica Nova porscha tantas novas pussaivladads da suns e tuns, quai è aventurus", di il giuven cumponist grischun David Sontòn. Adina dapli glieud, era en Grischun, sa lascha fascinar da quests suns e tuns nunusitads. |
![]() | Pon ins insumma numnar il catalan ina minoritad? Bun 10 milliuns umans discurran catalan. I dat gasettas, radios e televisiuns ch'emettan en catalan, i dat plunas cudeschs e perfin universitads catalanas. Tut chaussas da las qualas autras minoritads mo sa siemian. |
![]() | Urs Cadruvi (34) surpiglia l'incarica sco secretari general da la Lia Rumantscha da Gion Antoni Derungs che va quest atun en pensiun. L'elecziun dad Urs Cadruvi en quest post ha dà da discutar. Durant in puschegn ha Mariano Tschuor gì la chaschun da discurrer cun el. |
![]() | La glieud che riva tar ella quinta istorgias da la vita talmain desastrusas, ch'ella na saja mintgatant quasi betg pli buna da tadlar ellas. Cun agid da ses pazients ha ella construì in iert. Il iert es daventà in punct vital per Kükka. Cura ch'ella turna da ses viadis da la Svizra en ils Stadis Unids ha ella las giaglioffas plain siemis da flurs da l'Engiadina. |
![]() | Passa 2'000 musicantas e musicants ed in grond dumber d'interessents èn sa rendids la fin d'emna passada a Scuol. La raschun: la 26avla festa da musica chantunala. RTR ha registrà e filmà en la zona da silenzi, sin via, sin il tschancun da la concurrenza da marschar, durant il til, en la halla da festa, pli u main dapertut. |
![]() | En bunamain 4 mais esì uschè lunsch, il sviament da Flem tras il tunnel vegn avert. Per ils da Flem è quai in mument istoric, in mument ch'i han spetgà pli che cun brama. Cun pli pauc traffic vul Flem daventar ina oasa da recreaziun, ina oasa da ruaus e vacanzas che duai carmalar ils giasts al pe dal Crap da Flem. |
![]() | Mats Landfors è naschì avant 70 onns en il nord da la Svezia. Curt suenter sia naschientscha è el vegni tschorv. Quest impediment na ha betg stenschentà la veglia da Mats Landfors dad avair contact cun tut il mund. Oz discurra e scriva el tut ils idioms. |
![]() | L'euforia entaifer parts da la populaziun grischuna, spezialmain la taliana e la rumantscha, è stada pulitamain gronda cura ch'il cussegl grond ha gì approvà l'october 2006 unanimamain ina nova lescha da linguas. Entras in referendum ha ussa il suveran da decider. |
![]() | Il film "Sun e tun" da Martin Valär fa in viadi musical tras la scena da la musica da "Ländlers" dal Grischun da lingua tudestga. Tschintg persunas che sunan e scrivan musica da Ländlers vegnan a pled e sunan lur musica persunala. |
![]() | Pli baud era sex in putgà - oz han ins mintgatant l'impressiun ch'i saja in sforz. Il temp da l'emprima amur è ozendi bler pli baud che antruras - e l'interess per far sex è omnipreschent. Sex influenzescha il pensar, decida la vestgadira ed il sa cuntegnair dals giuvens. |
![]() | Avant radund 70 onns scriva la giuvna Selina Chönz in pitschen text per in'istorgia d'uffants. Ella sa exact tge persuna che stuess illustrar sia istorgia: numnadamain Aluis Carigiet, l'artist sursilvan, graficher e decoratur da tribunas. Co els han lavurà ensemen mussa quest film. |
![]() | Sch'ins crai a la statistica avessan nus en 16 onns, pia l'onn 2023, mo anc la mesadad dals chantadurs e chantaduras en il Grischun. Oz datti anc var 5 milli - mintg'onn va il dumber dentant enavos cuntinuadamain. |
![]() | Ses 50avel anniversari ha Linard Bardill festivà l'october 2006 en l'Ungaria - 50 onns suenter ch'ils Russ èn marschads en l'Ungaria. Linard Bardill sa co ins metta accents - ton en la vita privata sco professiunala. |
![]() | In pionier da la protecziun da l'ambient vegneva el numnà, in poet politic cun ina plima gizzada, in che na tascheva betg cura ch'i fuva da dir. Dentant èn passads dapli che 20 onns, dapi che quai spiert critic n'è betg pli: Armon Planta. |
![]() | Tge han las dunnas da far cun la construcziun d'in tunnel? In tunnel è lavur dad umens. Anc avant paucs onns era la Sontga Barbla - la patruna dals miniers - la suletta dunna bainvesida en il tunnel. Oz è quai auter. Ozendi entaupan ins mintgatant dunnas en il tunnel, per il solit sa tracti dad inschigneras u geologas. |
![]() | Per Johannes Just e Renzo Hendry da las "Liricas Analas" è l'Africa l'origin da lur musica, dal Hip Hop. Els han fatg in viadi en la Nigeria per scuvrir las ragischs dal Hip Hop e per far musica cun lur parents nairs. |
![]() | Sedrun, ils 13 da settember 1969: Il manual talian Domenico Formica sajetta sin ils dus indigens Marcel ed Anton. Suenter assassinescha el ses ami sicilian Nunzio. A la polizia dat el a protocol ch'el haja mazzà per salvar sia onur e l'onur da sia famiglia. |
![]() | Ils Sorbs èn l'unica minoritad slava en la Germania. Var 60'000 persunas discurran anc questa lingua. Ils Sorbs abitan en la Lausitz enturn Chosebuz/Cottbus in Brandenburg ed enturn Budyšin/Bautzen in Saxonia. Durant il temp da la DDR eran els la minoritad da preschentaziun dal stadi. |
![]() | Il temp sa mida. Quai ch'è stà ina giada - na vala oz betg pli. E cun las midadas dal temp sa midan era las structuras en nossas regiuns. Uschia è per exempel era la rolla da la via sa midada. |
![]() | Ils 15 da favrer 1970 a Val Gardena: Bernhard Russi daventa campiun mundial da la cursa a val e chaschuna cun quai ina revoluziun en il svilup da la tschaira da skis. Il film dad Arnold Rauch respunda quellas dumondas a maun da material da film da pli baud e dad oz. |
![]() | Durant ils davos onns ha la populaziun da la Val d'Alvra e dal Surses investì bleras finazas ed energias en il project dal parc Ela: in parc che duai - cun sias offertas - promover l'economia e reducir la depopulaziun en la val. |
![]() | Alexander Maissen è stà 40 onns veterinari, quai cun corp ed olma. Betg a chasa en la pratica ha el lavurà, dentant en las stallas per l'entira Surselva enturn. Ses viadis da lavur ha el fatg cun egls averts, e quai ha sveglià tar el grond interess per pievel e terra. |
![]() | Na 100 onns però 40 onns ha el sa participà a las cursas da chavals sin il Lai da San Murezza. 50 giadas è el stà sin il podest, da quellas 25 giadas cun la medaglia d'aur. Quai è Duri Casty pur a Zuoz ed in dals pioniers dal skijöring. |
![]() | L'emprima maschina da cuser cun il num Bernina è vegnida fabritgada 1932, pia avant 75 onns a Steckborn en la fabrica da Fritz Gegauf. Ella ha buns resuns, è buna e vegn cumprada. Il film "La BERNINA" raquinta l'istorgia da la maschina, mo en emprima lingia raquintan quatter dunnas da lur BERNINA. |
![]() | En il foyer dal Chastè da Riom ha Mariano Tschuor e ses team registrà l'emissiun "Tavulin" cun Giovanni Netzer. El è in um da 40 onns cun ina concepziun particulara da quai che "vita umana" pudess esser, spezialmain sin il sectur da la cultura. |
![]() | Marmorera, il vitg sfundrà avant passa 50 onns, unfrì per far in lai da fermada e producir electricitad, è daventà ina funtauna dad istorgia ed istorigas - e per part era da misteris. L'istorgia dal vitg inundà ha era fascinà a Markus Fischer, in cineast svizzer. |
![]() | La Rumantschia ha semià decennis d'ina gasetta dal di rumantscha. Il profil: ina gasetta per tuts en tut ils ideoms ed ina gasetta che dat curascha e rinfoza l'identitad rumantscha. |
![]() | Il musicist Flurin Caviezel viagia a Lisboa per emprender ad enconuscher il Fado. El s'interessa per l'istorgia e l'essenza da quest stil da musica. El vuless emprender ad enconuscher musicists e localitads en las qualas il fado vegn chantà e sunà a Lisboa. |










































